Yến sào và bài toán chống giả: doanh nghiệp cần làm gì

Yến sào thuộc nhóm hàng có giá trị cao. Người mua trả tiền không chỉ cho khối lượng sản phẩm, mà cho niềm tin vào chất lượng và nguồn gốc mà thương hiệu cam kết. Chính đặc điểm này khiến yến sào trở thành đối tượng hấp dẫn của hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ xuất xứ.

Vấn đề đặt ra cho doanh nghiệp sản xuất không dừng ở việc in một chiếc tem đẹp trên bao bì. Câu hỏi thực chất là: người mua có cách nào xác thực sản phẩm trước khi sử dụng, và doanh nghiệp có kiểm soát được hàng hoá sau khi đã rời khỏi nhà máy hay không.

Hàng giả gây thiệt hại vượt ra ngoài kệ hàng

Bao bì, logo, kiểu chữ, hình ảnh và cả thông tin ghi trên nhãn đều có thể bị sao chép. Với những sản phẩm bị sang chiết hoặc đóng gói lại, khoảng cách giữa hàng thật và hàng giả gần như biến mất nếu chỉ nhìn bên ngoài. Người tiêu dùng thông thường khó có đủ căn cứ để phân biệt.

Người chịu thiệt trực tiếp đầu tiên là khách hàng. Nhưng hệ quả kéo dài lại thuộc về doanh nghiệp: uy tín thương hiệu suy giảm, khiếu nại tăng lên, và niềm tin đã mất thì rất khó xây lại. Một sản phẩm giả mạo có thể ảnh hưởng tới danh tiếng được tích luỹ qua nhiều năm.

An Hà là một trong những đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc đồng hành triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam. Ảnh: truyxuathanghoa.vn.

Càng đi xa nhà máy, sản phẩm càng khó kiểm soát

Sau khi xuất xưởng, một hộp yến có thể qua nhà phân phối, đại lý, cửa hàng bán lẻ và nhiều kênh trực tuyến khác nhau trước khi đến tay người dùng cuối. Mỗi chặng là một điểm mà doanh nghiệp mất dần tầm nhìn về hàng hoá của mình.

Khi xuất hiện một sản phẩm nghi giả, doanh nghiệp phải trả lời loạt câu hỏi trong thời gian ngắn: sản phẩm này có phải do mình sản xuất, thuộc lô nào, đóng gói thời điểm nào, đã giao cho đơn vị phân phối nào và hiện đang lưu thông ở đâu. Nếu toàn bộ dữ liệu chỉ nằm trên bao bì và hồ sơ giấy, việc xác minh thường kéo dài, trong khi thị trường không chờ đợi.

Vì vậy, yêu cầu thực tế không phải là "làm tem chống giả", mà là xây dựng một cách thức để mỗi sản phẩm được nhận diện và tra cứu được trong suốt hành trình lưu thông.

Tem chống giả: lớp bảo vệ đặt trực tiếp trên sản phẩm

Một hướng doanh nghiệp có thể cân nhắc là sử dụng tem chống giả do Bộ Công an phát hành, kết hợp với công nghệ xác thực điện tử phục vụ truy xuất nguồn gốc. Tem được dán trực tiếp lên sản phẩm, bổ sung một lớp bảo vệ cho bao bì và thương hiệu.

Khi mua hàng, người tiêu dùng thực hiện các bước xác thực theo hướng dẫn in trên tem để có thêm căn cứ nhận biết hàng chính hãng. Đây là bước kiểm tra nhanh, không đòi hỏi kiến thức chuyên môn.

Tuy vậy, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển và hàng hoá lưu thông qua nhiều kênh, xác thực tại điểm bán mới chỉ giải quyết một nửa vấn đề. Doanh nghiệp vẫn cần biết sản phẩm đó thuộc lô nào, sản xuất khi nào và đang được bán ở đâu. Đó là phần việc của mã QR và hệ thống quản lý theo lô.

Mã QR như một "danh tính điện tử" cho từng sản phẩm

Mã QR có thể được kết hợp cùng tem chống giả để tạo lớp định danh điện tử cho từng đơn vị sản phẩm yến sào. Mỗi mã được quản lý trên hệ thống và gắn với những thông tin mà doanh nghiệp lựa chọn công khai.

• Tên sản phẩm và mã sản phẩm

• Số lô sản xuất

• Thời gian sản xuất hoặc đóng gói

• Đơn vị sản xuất và các thông tin truy xuất kèm theo

Với cách làm này, mã QR không còn là một đường dẫn đơn thuần tới website giới thiệu. Nó đóng vai trò mã số định danh, nối sản phẩm vật lý đang nằm trên tay người mua với dữ liệu do doanh nghiệp quản lý. Người tiêu dùng chỉ cần dùng điện thoại quét mã để kiểm tra trước khi mua hoặc trước khi sử dụng.

Về phía doanh nghiệp, đây là bước chuyển từ nhận diện sản phẩm bằng hình thức bao bì sang quản lý sản phẩm bằng dữ liệu. Sự khác biệt nằm ở chỗ dữ liệu có thể tra cứu, đối chiếu và thống kê, còn bao bì thì không.

Truy xuất theo lô và tín hiệu từ thị trường

Nếu mã QR giúp định danh từng sản phẩm, dữ liệu theo lô cho phép quản lý ở tầng sâu hơn. Mỗi lô yến được gắn với các thông tin phát sinh trong quá trình sản xuất, đóng gói và phân phối. Khi có sự cố, doanh nghiệp có cơ sở để khoanh vùng phạm vi ảnh hưởng thay vì rà soát toàn bộ hàng hoá đã bán ra.

Một điểm đáng chú ý là dữ liệu xác thực từ chính người tiêu dùng cũng trở thành nguồn thông tin phục vụ giám sát thị trường. Một mã QR bị quét với tần suất bất thường, hoặc được quét ở khu vực không nằm trong kênh phân phối dự kiến, đều là dấu hiệu đáng để doanh nghiệp kiểm tra.

Nhờ đó, doanh nghiệp chuyển từ thế bị động chờ phát hiện hàng giả sang chủ động theo dõi các bất thường. Mô hình kết hợp tem chống giả, mã QR định danh và truy xuất theo lô tạo ra nhiều lớp kiểm soát cùng lúc: xác thực, định danh, minh bạch nguồn gốc và hỗ trợ quản lý thị trường. Người mua có công cụ kiểm tra, đại lý có căn cứ xác nhận nguồn hàng, doanh nghiệp có dữ liệu để bảo vệ thương hiệu.

Việc doanh nghiệp yến sào nên bắt đầu

Bảo vệ thương hiệu không chỉ là bảo vệ logo và bao bì. Đó còn là giữ được khả năng chứng minh sản phẩm mình đưa ra thị trường có nguồn gốc rõ ràng và có thể xác thực bằng dữ liệu. Với ngành yến sào, khả năng chứng minh này quyết định phần lớn giá trị mà khách hàng sẵn sàng trả.

Doanh nghiệp nên rà soát lại quy trình đánh số lô hiện tại, xác định những thông tin sẵn sàng công khai cho người tiêu dùng, đồng thời khảo sát mạng lưới phân phối để biết sản phẩm đang đi qua những kênh nào. Đây là cơ sở để thiết kế hệ thống định danh phù hợp với quy mô sản xuất, thay vì áp dụng một mô hình chung cho mọi doanh nghiệp.

VeriTraceVN — nền tảng của Công ty CP Giải pháp Chống giả An Hà — cung cấp giải pháp tem chống giả, định danh sản phẩm bằng mã QR và hệ thống truy xuất theo lô. An Hà là một trong những đơn vị được Bộ Nông nghiệp và Môi trường lựa chọn cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc, đồng hành triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam.