Bán thực phẩm online phải công khai hồ sơ từng sản phẩm

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được gửi Bộ Tư pháp thẩm định có một nội dung đáng chú ý với các cơ sở kinh doanh trên môi trường số: hồ sơ pháp lý phải được công khai theo từng sản phẩm, chứ không dừng ở mức giới thiệu chung về cơ sở. Cùng với đó, trách nhiệm được đặt ở cả hai phía là người bán và chủ quản nền tảng.

Người bán công khai, nền tảng kiểm duyệt

Theo dự thảo, cơ sở kinh doanh thực phẩm bằng phương thức thương mại điện tử phải đăng thông tin giấy đăng ký bản công bố hoặc hồ sơ công bố tiêu chuẩn của từng sản phẩm trên nền tảng, mạng xã hội có hoạt động thương mại điện tử của mình. Đây là điểm khác so với cách làm phổ biến hiện nay, khi thông tin pháp lý thường chỉ xuất hiện rời rạc hoặc theo yêu cầu của người mua.

Trường hợp bán qua nền tảng của đơn vị khác, người bán phải cung cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (trừ trường hợp được miễn) và hồ sơ công bố của từng sản phẩm để nền tảng đăng tải. Chủ quản nền tảng có trách nhiệm xây dựng cơ chế kiểm duyệt, yêu cầu người bán nộp giấy tờ pháp lý tương ứng với mỗi sản phẩm được rao bán.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ghi nhận quyền truy xuất nguồn gốc sản phẩm của người tiêu dùng. Ảnh: nongnghiepmoitruong.vn.

Hồ sơ khác nhau theo nhóm sản phẩm

Yêu cầu công khai không đồng nghĩa mọi mặt hàng đều cần một loại giấy tờ giống nhau. Điều 45 dự thảo phân thực phẩm theo ba phương thức quản lý: đăng ký bản công bố, công bố tiêu chuẩn sản phẩm, hoặc được miễn cả hai thủ tục này.

Nhóm phải đăng ký bản công bố gồm sản phẩm có khuyến cáo về sức khỏe; sản phẩm dùng cho người già, trẻ em, phụ nữ mang thai; sản phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường hoặc cải thiện chức năng cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh; và sản phẩm sản xuất dưới dạng viên nang, viên hoàn, viên nén, cốm, bột, chất lỏng cùng các dạng bào chế đường uống khác. Sản phẩm ngoài nhóm này và không thuộc diện miễn thì thực hiện công bố tiêu chuẩn. Diện được miễn gồm thực phẩm tươi sống, nguyên liệu tươi sống, thực phẩm sơ chế chưa bao gói, thực phẩm phục vụ ăn uống tại chỗ và sản phẩm không lưu thông trên thị trường. Như vậy, hồ sơ hiển thị khi bán online cần đúng với phương thức quản lý của từng sản phẩm.

Báo cáo tổng kết 15 năm thi hành Luật An toàn thực phẩm của Bộ Y tế ghi nhận việc tiếp nhận hồ sơ điện tử tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhưng cũng phát sinh tình trạng dùng giấy tờ giả, bản scan màu trong hồ sơ công bố. Một số cơ sở không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, đã đóng cửa, tạm ngừng, giải thể hoặc chuyển địa điểm mà không thông báo, gây khó cho hậu kiểm. Dự thảo yêu cầu nền tảng kiểm duyệt nhưng chưa nêu rõ phạm vi kiểm duyệt, cách đối chiếu tính xác thực hay cách xử lý giấy tờ hết hiệu lực — những điểm còn chờ quy định chi tiết.

Siết nội dung quảng cáo thực phẩm

Khoản 11 Điều 6 dự thảo cấm dùng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, danh nghĩa, lời nói hoặc bài viết của cơ quan, đơn vị, cơ sở y tế và nhân viên y tế để quảng cáo thực phẩm; việc sử dụng ý kiến người bệnh cũng bị nghiêm cấm. Điều 70 quy định sản phẩm thuộc danh mục phải xác nhận nội dung quảng cáo chỉ được quảng cáo đúng nội dung đã xác nhận, và không được quảng cáo nếu giấy đăng ký bản công bố đã bị thu hồi hoặc đang bị đình chỉ lưu hành.

Bộ Y tế nhìn nhận quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm chức năng trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và livestream diễn biến phức tạp, với các hành vi như thổi phồng công dụng như thuốc chữa bệnh, mạo danh cơ sở và nhân viên y tế. Từ năm 2011 đến 2023, cơ quan quản lý tiếp nhận khoảng 28.000 hồ sơ đề nghị xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm, trong đó 25.034 hồ sơ được xác nhận; tổng tiền xử phạt vi phạm quảng cáo giai đoạn này hơn 19,5 tỷ đồng.

Với doanh nghiệp, việc nên làm ngay là rà soát danh mục hàng đang bán online, xác định mỗi sản phẩm thuộc nhóm quản lý nào, kiểm tra hiệu lực của hồ sơ công bố và giấy chứng nhận cơ sở, đồng thời soát lại nội dung quảng cáo đang chạy. Chuẩn hóa hồ sơ theo từng mã sản phẩm sớm sẽ giảm rủi ro khi nền tảng yêu cầu bổ sung giấy tờ.

VeriTraceVN hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức hồ sơ sản phẩm theo từng mã hàng, gắn dữ liệu truy xuất nguồn gốc và quản lý hiệu lực giấy tờ để sẵn sàng cung cấp khi được yêu cầu.