Tính chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm: cách chia và những ngưỡng đổi bậc

Khi đề xuất đầu tư lên ban giám đốc, câu hỏi đầu tiên thường không phải "hệ thống tốn bao nhiêu" mà là "mỗi sản phẩm phải gánh thêm bao nhiêu". Chi phí trên mỗi đơn vị là con số bộ phận định giá cần, và nó không suy ra được bằng phép chia đơn giản.

Bài này giả định doanh nghiệp đã có tổng chi phí sở hữu, theo cách tính ở bài tính tổng chi phí sở hữu hệ thống truy xuất nguồn gốc trong ba năm. Phần dưới nói cách chia con số đó xuống từng sản phẩm.

Bước 1: tách phần cố định và phần biến đổi

Phép chia "tổng chi phí chia sản lượng" cho ra một con số, nhưng con số đó sai ngay khi sản lượng thay đổi. Lý do là chi phí có hai phần hành xử khác nhau:

• Phần cố định — không đổi theo sản lượng: phí nền tảng hằng năm, chi phí triển khai ban đầu, đào tạo, tích hợp. Chia ra từng sản phẩm thì giảm dần khi sản lượng tăng.
• Phần biến đổi — tăng theo từng sản phẩm: tem, mực in, phí theo mã phát hành hoặc theo lượt quét nếu có. Chia ra từng sản phẩm thì gần như giữ nguyên.

Công thức đúng là:

Chi phí mỗi đơn vị = (Phần cố định trong kỳ ÷ Sản lượng trong kỳ) + Phần biến đổi trên mỗi đơn vị

Viết theo cách này thì thấy ngay: với doanh nghiệp sản lượng nhỏ, phần cố định chiếm gần hết chi phí đơn vị; với doanh nghiệp sản lượng lớn, phần biến đổi mới là thứ quyết định.

Bước 2: chọn đúng kỳ tính

Chi phí triển khai ban đầu nên phân bổ cho cả thời gian dự kiến dùng hệ thống, không dồn vào năm đầu. Nếu dồn, năm đầu trông rất đắt và các năm sau trông rẻ bất thường — cả hai đều không phản ánh đúng.

Cách thực dụng là phân bổ đều chi phí triển khai cho ba năm, khớp với kỳ tính tổng chi phí sở hữu.

Bốn ngưỡng khiến chi phí đơn vị đổi bậc

Chi phí đơn vị không giảm đều khi sản lượng tăng. Nó giảm theo từng bậc, và có những ngưỡng mà vượt qua thì chi phí nhảy lên thay vì giảm xuống.

Ngưỡng bậc giá in tem

Giá in tem thường tính theo khung sản lượng mỗi đơn. Đơn hàng nằm ngay dưới một ngưỡng khung có thể đắt hơn trên mỗi con tem so với đơn hàng vượt ngưỡng đó. Đây là lý do nên gộp nhu cầu nhiều dòng sản phẩm vào một đợt đặt in khi được.

Ngưỡng gói nền tảng

Nhiều nền tảng tính phí theo gói, mỗi gói giới hạn số mã, số sản phẩm trong danh mục hoặc số người dùng. Vượt giới hạn là chuyển lên gói kế tiếp — chi phí cố định nhảy bậc. Nên biết trước sản lượng ở năm thứ hai, thứ ba sẽ chạm ngưỡng gói nào.

Ngưỡng thiết bị

Khi sản lượng vượt khả năng dán tem thủ công hoặc khả năng quét của một trạm, doanh nghiệp phải thêm thiết bị hoặc thêm người. Đây là chi phí cố định mới phát sinh đột ngột, thường không có trong tính toán ban đầu.

Ngưỡng cấp định danh

Định danh theo lô và định danh từng sản phẩm có cấu trúc chi phí khác hẳn nhau. Chuyển từ cấp lô sang cấp đơn vị làm phần biến đổi tăng mạnh. Cách chọn cấp định danh nằm ở bài định danh theo lô hay từng sản phẩm.

Ba sai lầm khi tính chi phí trên mỗi đơn vị

Tính theo sản lượng sản xuất thay vì sản lượng gắn mã

Không phải mọi sản phẩm đều gắn mã. Nếu chỉ một số dòng sản phẩm dùng hệ thống, chi phí phải chia cho sản lượng của các dòng đó, không chia cho toàn bộ sản lượng nhà máy. Chia cho toàn bộ làm con số trông thấp một cách giả tạo.

Bỏ qua hao hụt tem

Tem hỏng khi dán, tem in lỗi, tem tồn khi đổi mẫu bao bì — tất cả đều là chi phí nhưng không gắn vào sản phẩm nào. Phần hao hụt này phải cộng vào phần biến đổi, nếu không chi phí đơn vị thực tế luôn cao hơn con số tính ra.

Dùng sản lượng dự kiến lạc quan

Sản lượng dự kiến cao làm phần cố định chia nhỏ ra, chi phí đơn vị trông hấp dẫn. Nếu sản lượng thực tế thấp hơn, chi phí đơn vị thực tế cao hơn nhiều. Nên tính với hai kịch bản — sản lượng kỳ vọng và sản lượng thận trọng — và trình cả hai.

Trình bày cho bộ phận định giá

Một bảng tối thiểu gồm bốn dòng thường đủ:

1. Phần cố định trong kỳ, chia theo sản lượng thận trọng.
2. Phần biến đổi trên mỗi đơn vị, đã cộng hao hụt.
3. Tổng chi phí mỗi đơn vị ở sản lượng thận trọng.
4. Tổng chi phí mỗi đơn vị ở sản lượng kỳ vọng.

Kèm một dòng ghi chú về ngưỡng gần nhất có thể làm chi phí đổi bậc. Bảng này đủ để quyết định có đưa vào giá bán hay tự hấp thụ, và không cần nhiều hơn.

Cấu phần chi phí ban đầu nằm ở bài chi phí triển khai truy xuất nguồn gốc gồm những khoản nào.

Công khai vai trò của chúng tôi

VeriTraceVN thuộc Công ty Cổ phần Giải pháp Chống giả An Hà, doanh nghiệp cung cấp giải pháp thuộc đúng nhóm được bàn tới. Cách tính trong bài áp dụng được cho mọi báo giá, và doanh nghiệp nên yêu cầu mọi nhà cung cấp — kể cả chúng tôi — tách rõ phần cố định và phần biến đổi trong báo giá.

Câu hỏi thường gặp

Chi phí trên mỗi đơn vị bao nhiêu là hợp lý?

Không có mức chung. Con số hợp lý phụ thuộc giá bán sản phẩm, rủi ro bị làm giả và mức độ bắt buộc về pháp lý. Cách đánh giá thực dụng là so chi phí đơn vị với biên lợi nhuận của chính sản phẩm đó.

Có nên đưa chi phí này vào giá bán không?

Đây là quyết định kinh doanh. Với sản phẩm bị làm giả nhiều hoặc thuộc diện bắt buộc truy xuất, nhiều doanh nghiệp coi đây là chi phí bắt buộc như bao bì. Với sản phẩm tự nguyện áp dụng, cân nhắc giá trị mà người mua nhận được.

Sản lượng tăng thì chi phí đơn vị luôn giảm chứ?

Không luôn luôn. Nó giảm theo bậc, và có thể nhảy lên khi vượt ngưỡng gói nền tảng hoặc ngưỡng thiết bị.

Có cần tính riêng cho từng dòng sản phẩm không?

Nên, nếu các dòng khác nhau nhiều về sản lượng hoặc loại tem. Phần cố định có thể phân bổ theo tỷ lệ sản lượng giữa các dòng.

Việc nên làm

Lấy báo giá đang có và tách từng dòng thành cố định hoặc biến đổi. Nếu có dòng không xếp được vào nhóm nào — ví dụ một khoản ghi chung chung "phí dịch vụ" — hỏi lại nhà cung cấp dòng đó tăng theo cái gì. Câu trả lời quyết định chi phí đơn vị của anh chị ở năm thứ hai và thứ ba.